Toprak Kayması Nedir?

Bir yamaç üzerindeki doğal kaya, zemin yapay dolgu malzemesinin çeşitli faktörlerin etkisiyle eğim yönünde, çoğunlukla aşağıya doğru kaymasıdır. Heyelanlar, yeryüzünde çok sık meydana gelen ve çok yaygın bir kütle hareketi çeşididir.

Yaratmakta olduğu olumsuz etkilerden dolayı doğal tehlikeler arasında önemli bir yer tutan heyelanlar, etkin oldukları bölgedeki okullar için önemli risk oluşturlar. Okulunuz heyelan bölgesinde bulunuyorsa yetkililerden bilgi alarak risk durumunuzu tespit edin.

Toprak Kaymasının Oluşum Nedenleri

Heyelanların Oluşumu

1. A. Dış Nedenler:

• Yamaç eteklerinde ve yol ÅŸevlerinde (eÄŸimli yol) yapılan kazılar veya yamaç topraklarının akarsular tarafından oyulması ile eÄŸimin artması ve yamaç dengesinin bozulması
• EÄŸimin fazla olduÄŸu dik yamaçlarda heyelan olayı olma ihtimali, eÄŸimi az olan yerlere göre daha fazladır. Ãœlkemizde eÄŸimi fazla olan Karadeniz, Akdeniz, doÄŸu Anadolu bölgelerinde heyelan olasılığı fazladır.
• Yamaç üzerinde yapılan aşırı yapılaÅŸma veya çöp yığılması vb. diÄŸer yüklerin yüklenerek yamaç dengesinin bozulması
• Deprem, volkanik patlama, patlama ve trafik yüklerinin yamaçtaki malzemeyi harekete geçirmesi
• Bitki örtüsünün tahribi sonucu suların sızmasının kolaylaÅŸmasıyla yamaçtaki malzemenin daha kolay olarak suya doygun hale gelmesi
• Aşırı yağışlar ve karın ani erimesi
• Åžiddetli devamlı yaÄŸmurlar ya da karların ani erimesi, zemine bol miktarda suyun sızmasına neden olur ülkemizde meydana gelen heyelanların %65’i yağışların çok ve kar erimelerinin fazla olduÄŸu ilkbahar aylarında oluÅŸmuÅŸtur.

2. B. İç Nedenler:

Yamacı oluşturan malzemenin kendi yapısından kaynaklanan nedenlerdir. Killi zeminler suyla temas ettiğinde suyu kolayca emer, şişer dolayısıyla kayganlaşan zeminlerde heyelan oluşumunu kolaylaştırır ve hızlandırır.

Toprak Kaymasında Ne Yapılmalı?

Heyelandan Korunma Bilinci

a) Heyelan öncesi Hazırlık

Genel anlamda ani sürpriz nitelikli hiçbir yamaç hareketi yoktur. En hızlı heyelanlar bile daha önceden işaretler verir ve geleceklerini duyurur.

Heyelan Öncesindeki Belirtiler

• Arazide daha önce olmayan kaynak suları, suya doygun alanlar ve su sızıntıları oluÅŸturur.
• Arazide veya yolda çatlaklar, yarıklar veya açılmalar oluÅŸur.
• Bina temelleri altında çatlama, yarılma veya ayrılmalarla, bina döşemelerinde ve duvarlarda sürekli geniÅŸleyen çatlaklar oluÅŸur.
• Su altı borularında sızıntılar ve kanalizasyon kanallarında kırılma ve çatlaklar oluÅŸur.
• Telefon direklerinde, çitlerde ve aÄŸaçlarda yamaç aÅŸağı eÄŸilme ve yatmalar gözlemlenir.
• Tel veya ahÅŸap çitlerde yer deÄŸiÅŸtirmeler görülür.
• Derelerdeki su seviyesinde hızlı yükselme veya suda türbülans (dönme hareketi) görülür.
• Daha önce o bölgede heyelan meydana gelmiÅŸ olması da bu konuda tedbir almamızı gerektirir. Okulunuzun çevresinde bu tip belirtiler görüldüğünde yetkililerle iÅŸbirliÄŸi yaparak risk durumuna göre tedbir alın, gerekirse eÄŸitim-öğretime ara verin.

b) Heyelan Sırasında;

Okuldaysanız;

• Binadan çıkmak ve heyelan bölgesinden uzaklaÅŸmak için yeterli vaktiniz yoksa öğrencilerin okulu terk etmelerine izin vermeyiniz.
• Öğrencilere heyelan sırasında okul sıralarının altına yada yanına  ÇÖK – KAPAN – TUTUN hareketlerini yapmaları gerektiÄŸini öğretin.
• Hissedilen tehlike sona ermedikçe bulunduÄŸunuz yerden ayrılmayın.

Açık alandaysanız kaçın, kaçamıyorsanız;

• Toprak kaymasının veya çamur akıntısının geldiÄŸi yolun üzerinde durmayın.
• Toprak kayması olduÄŸunu çevrenizdeki insanlara söyleyin.
• OlduÄŸunuz yerde ÇÖK-KAPAN-TUTUN hareketi ile mutlaka başınızı ve boynunuzu koruyun.

c) Heyelan sonrasında okul yöneticileri olarak;

• Her ÅŸeyden önce öğrencilerinize güvencede olduklarına emin olmaları gerektiÄŸini aktarın. Gerekiyorsa tehlikeli bölgeden uzaklaÅŸarak kendilerini güvenceye alabileceklerini söyleyin.
• Okulunuzdaki bulunan elektrik, gaz ve su kaynaklarını hemen kapatın. Çevrenizde gaz kaçağı olmadığından emin olana kadar bulunduÄŸunuz yeri kibrit veya diÄŸer yanıcı maddelerle aydınlatmaya çalışmayın.
• Çevrenizi kontrol edin, yangın ve yeni çamur akıntısı gibi bir tehlike yoksa yaralı veya yardıma muhtaç kiÅŸileri yerlerinden oynatmayın.
• Telefonları mümkün olduÄŸunca kullanmayın.
• Tehlikeli duvarlar, çatılar ve bacalara karşı tüm okul çalışanlarını, öğrencilerinizi ve velilerinizi uyarın ve bunların etrafında dolaÅŸmamaları gerektiÄŸini aktarın.
• Radyo ve televizyon gibi kitle iletiÅŸim araçlarıyla size yapılacak uyarıları dinleyin ve söylenenleri uygulayın.
• Cadde ve sokakları acil yardım araçları için boÅŸ bırakın.
• EÄŸer okulunuz zarar görmüş ise eÅŸya almak için içeriye girmeyiniz.